Çocuğunuz Diyabet Olduğunda Ne Yapmalısınız?
Çocuğa, bakıcıya ve okulundakilere neler anlatılmalı?

Diyabet hastası olsun ya da olmasın bir çocuğu büyütmek kolay değildir. Diyabet, anne- babanın temel sorumluluğunu değiştirmez. Fakat doğumdan ergenliğe kadar olan döneme gelinceye kadar her aşamada bu sorumluluğa yeni unsurlar kazandırır.

Unutmayın; diyabet çocuğunuzun yaşamının yalnızca bir parçasıdır. Genellikle ailelerin yaşam biçimlerini diyabete göre ayarlamaktansa diyabet hastalığını yaşam biçimlerine göre uyarlamaları daha iyi olur.

Diyabet hastalığının yaşamınızı yönetmesine izin vermeyin. Diyabeti bir bahane olarak kullanmak çok kolaydır. Örneğin Ali gece bir arkadaşının evinde uyumak ister. Evhamlı babası ise Ali' nin gitmesini istememektedir. Çocuk nedenini sorduğunda baba iyi bir cevap bulamamıştır. '' Bu gece kan şekerin çok yüksek çıktı der''Burada baba diyabeti başka bir sorunu çözmek için kullanmaktadır. Çocuk bu örnekle bahane yaratmayı öğrenir. Daha sonra Ali diyabeti kolay bir bahane olarak ya da özel bir ilgi görmek için kullanmaya başlayabilir.

Çocuğunuz büyüyüp gelişirken diyabetin getirdiği sorunlar da farklılaşacaktır. Bu rehber bazı temelleri vermektedir. Ayrıca çocuğunuzun sağlık ekibiyle konuşabilir. Türk Diyabet kurumunu arayabilir, aile derslerini izleyebilir ya da bir ebeveyn destek grubuna katılabilir veya böyle bir grubu kurabilirsiniz.

Çocuğunuz büyüdükçe diyabet hakkında soruları olacaktır. Çocuğunuzla birlikte bu soruların cevabını öğrenebilir ve öğrendiklerinizi çocuğunuzla paylaşabilirsiniz. Amacınız çocuğunuzun kafasına bilgileri ve olumlu bir tavrı birlikte yerleştirmek olmalıdır. Bu araçlar çocuğunuzu ileride kendi başına diyabet bakımını yapabilmesi için hazırlayacaktır. Yavrunuzu akıl ve fizik olarak sağlıklı büyütmek istersiniz. Bu, sadece mükemmel kan şekeri ile sağlanamaz aynı zamanda her durumda en iyiyi gerçekleştirmekle mümkün olabilir.

Bebekler ve yeni yürümeye başlayan çocuklar, kan şekeri ölçmek için parmaktan kan alınması ve insülin enjeksiyonlarını öfke yada ceza işareti olarak algılayabilirler. Ayrıca bu çocuklar anne-babanın üzüntülerinden de etkilenirler. Ebeveynlerini keyifsiz görmek bir bebeği korkutabilir.

Çocuğunuzun diyabet bakımına uyum sağlamasına yardım etmek için sakin olun. Diyabet bakımını bir biberon vermek kadar olağan hale getirin. Eğer gereken şeyleri zamanında sağlarsanız işler daha yolunda gidecektir.

Parmaktan kan alma işini ve iğneyi hızlı ve nazikçe yapın. Çocuğu nazikçe fakat güvenli bir şekilde tutun. Sakinleştirici bir şeyler söyleyin. "Şimdi senin insülin zamanın geldi bu seni sağlıklı tutacak'' gibi cümleler işe yarayabilir.

Daha sonra çocuğunuzu rahatlatıp sakinleştirin. Bebeğinizi özel bir battaniye ile sarın ya da oyuncak bir hayvanla birlikte kucağınıza alın.

Okul öncesi yaştaki çocuklar

3-4 yaşlarındaki çocuklar bedenlerinin nasıl çalıştığı ve nasıl iyileştiği hakkında çok düşsel fikirlere sahiptir. Örneğin parmaktan alınan kanlarda tüm kanlarının biteceğini düşünürle. Kan şekerine bakmak için yeterli büyüklükte bir damla kan almakta çekilen güçlük bu düşünceyi kanıtlar görünmektedir.

Her yaştan çocuklar hastalığın nasıl ve neden olduğunu anlamada sıkıntı çeker; kendilerinin diyabete neden olduklarını düşünürler. Çocuklar ayrıca kan şekerlerinin düştüğünü algılamada ve bunun niçin olduğunu anlamada da güçlük çekerler. Çocuğunuzun diyabetle ilgili yapılması gerekenleri basit kavramlarla açıklayın ve sık sık tekrar edin. ''Sen diyabet olmak için bir şey yapmadın''diyebilirsiniz. ''Kötü bir şey yaptığın için hasta olmadın'' gibi.

Çocuğunuzun sağlık ekibiyle yakın ilişkilerde çalışın. Ana-babalar diyabet bakımının gerektirdikleri ile büyüyen bir çocuğun gereksinimleri arasındaki dengeyi kurmayı öğrenmelidir. Kabul edilebilir diyabet kontrolü sadece mükemmel diyabet kontrolü değildir. Sağlık bakım ekibiniz size esnek kurallar ve rehberler bulmada yardımcı olabilirler. Ayrıca çocuğu diyabet hastası olan diğer ana-babalarla da konuşun. Büyük olasılıkla onlar da benzer sorunlar üzerinde çalışıyorlardır.

5-12 yaşları arasında olan çocuklar

İlkokul boyunca çocuklar genelde diyabete iyi uyum sağlamış olurlar. Yeni şeyler öğrenmeye en istekli dönemdedirler. Geleceği kolayca öngöremezler. Genelde neler olacağını düşünmezler. Daha sonraları çocuklar, diyabet bakımının çok fazla zaman aldığını hissedebilirler. Kendilerini yaşıtlarıyla karşılaştırdıklarından diyabetin (esnek olmayan sert gereklilikleri nedeniyle ) kendilerini özel biri yaptığını düşünmeye başlarlar.

Çocuğunuzun diyabet bakımıyla ilgili görevleri yavaş yavaş kendi üzerine almasına, devam eden ilginizle yardımcı olabilirsiniz. Çocuğun gitgide kendi bakımını yapmasını desteklerken diyabet yönetiminin çocukluk çağında aile takımının sorumluluğunda olduğunu bilmesini sağlayın.

Çocuğunuzun olgunluğu, yetenekleri sorumluluk alma durumu için size yol göstersin. Okul çağındaki çocukların diyabet bakımının bütün görevlerini veya çoğunu üzerine alabilir gibi düşünülmemelidir. Çocuğunuzun katılımına sınırlı ödüller vermek iyi bir fikir olabilir. Çocuk eğer geceyi arkadaşının yanında geçirebilme izni gibi bir yarar sağlayabilecekse genellikle kendi işini kendi yapmak ister.

Çocuğunuz diyabet bakımında daha fazla sorumluluk aldıkça mükemmellik beklemeyin. İlginizi devam ettirin ve vaaz vermek yerine onu destekleyin. Diyabet bakımında tatil olmadığından uzun gece eğlenceleri ya da doğum günü partilerinde ne yapılabileceğini sağlık bakım ekibinizle konuşun.

Diyabet bakımında yapılacak işleri paylaşın. Belki çocuğunuzun sabah insülinini siz yapar ve çocuğunuz da akşam iğnesini kendi yapabilir. Yapılacak işler tablosu size yardımcı olabilir. Çocuğunuz bu görevi yerine getirdiğinde bir yıldız çizin. Oyun kurallarını küçük ödüllerle sonuçlanacak şekilde koyun.

Onlu yaşlar

Onlu yaşlardaki çocuklar duygusal ve fiziksel açılardan değişir. Farklı olmaktan kaçınır, sınırları dener, seçimler ve yanlışlar yaparlar. Öncelikler değişmektedir ve diyabet genelde listenin alt sıralarındadır. Bu yaştaki çocuklar genelde ana-babalarının kurallarına isyan eder. Böylece sağlıklarıyla ilgili ciddi riskler alabilirler.

Çocuğunuza bu dönem boyunca dürüst duyarlı ve destekleyici olarak yardım edebilirsiniz. Çocuklar, birtakım kararlar alıp bunların sonuçlarıyla yaşamayı öğrenmeye gereksinim duyarlar. Doğru kararlar vermeleri için diyabet hakkında gerçekleri bilmeleri gerekir. Diyabetle ilgili yaptıkları seçimlerin kendilerini nasıl etkileyeceklerini bilmeleri gerekir.

Onlu yaş çocukları ile ilgili ana başlıklar

• Kısa erimli ve uzun erimli istenmeyen sonuçların riski nasıl düşürülebilir.
  
• Alkol ve ilacın kullanımı ve kötüye kullanılması
  
• Toplumsal ve cinsel ilişkiler

Çocuğunuzun sağlık bakım ekibi bu bilgilerin bazılarını sağlayabilir. Destek grupları ve diyabet kampları da yardımcı olabilir. Kendi eylem ve duygularınızı izleyin. Azarlayıcı ve destekleyici olma arasındaki farkı bilin. Birkaç gün yüksek çıkan kan şeker düzeyleriyle uğraşmak yerine sorunu birlikte çözmeye çalışın. ve çocuğunuza nasıl yardımcı olabileceğinizi sorun. Sabırlı, dürüst ve esnek olmakla birlikte tutarlı olun. Dolaysız iletişim yollarınızı açık tutun. Duygularınızı paylaşın. İşler yolundaysa çocuğunuzu doğru kararlarından ötürü övün. İşler yolunda değilse çocuğunuzun hüsranını tanıyın.

Üçüncü kişiler

Çocuğunuzla birlikte diyabet bakımında çalışmanız büyük bir meydan okumadır. Peki çocuğunuzun bakımında rol alan diğer kişiler.

Onlarla çalışmaya da ihtiyaç duyacaksınız. Bakıcılar, öğretmenler, koçlar. Onlar diyabet hakkında ne kadar şey bilirse çocuğunuza o kadar iyi göz-kulak olacaklardır.

Bakıcılar; deneyimli ve olgun bir bakıcı bulduğunuzda diyabet bakımını nasıl sağlayacağından endişe duyarsınız. Eğer bakıcınızın diyabet hakkında yeterli bilgiye sahip olduğunu bilirseniz çocuğunuza bakması için ona teslim etmeniz güçlük yaratmayacaktır. Bakıcınızın diyabet hakkındaki eğitimine yardımcı olun. Onun bir diyabet eğitim sınıfına devam etmesini sağlayabilirsiniz. Bakıcıya anlaşılır bir yönerge listesi bırakın. Bu listenin içinde

• Diyabetin basit bir tanımı
  
• Çocuğunuzun gösterebileceğine benzer insülin reaksiyonu belirtiler
  
• Çocukta düşük kan şekerinin nasıl tedavi edileceği
  
• Tedavi edilmesinden 10-15 dakika sonra reaksiyon sürüyorsa ne yapılmalı
  
• Önerilen öğünlerin listesi
  
• Sizin, doktorunuzun ve belki evde olabilecek bir komşu ya da arkadaşınızın telefonu

Eğer iğneyi bakıcınız yapacaksa bunu daha önceden planlayın. Rahat bir ortamda bakıcıya (iğne yapmayı) öğretmek için evde olmayacağınız tarihten önce bir zaman ayarlayın. İşleri kolaylaştırmak için çocuğunuzun enjektörünü önceden hazırlayabilirsiniz.

Eğer bakıcınızın kan şekeri ölçümü yapması gerekecekse, bunu da daha önce öğretin. Çocuğunuzun kan şekerinin ne zaman ve hangi durumlarda ölçülmesinin istediğinizi hazırlamış olduğunuz listeye yazın. Dikkatlice düşünüp planlayarak çocuğunuzu bakıcıya herhangi birinden daha güvenli ve kolayca bırakabilirsiniz.

Okul çocuğunuzun okul yönetimiyle konuşmada oynayacağınız rol, elbette çocuğunuzun yaşına bağlıdır. Bir ilkokul öğrencisinin ana babası, bir lise öğrencisinin ana babasından farklı rol oynar. Eğer onlu yaşlardaki bir çocuğun velisiyseniz çocuğunuz; siz, öğretmen ya da koçlarla konuşurken muhtemelen katılmak isteyecektir. Okul ortamındaki erişkinleri diyabet hakkında bilgilendirmek velilerin görevi ise de çocukların bunu hangi yaşıtlarına ve nasıl anlatacağını seçme hakkı vardır.

Öğretim yılının başlamasından önce okul yönetimiyle dostça sakin bir ziyaret planlayın. Sağlık bakım ekibinizden bu ziyaretin hangi konuları kapsayacağı ve nasıl sunulacağı hakkında yardım alabilirsiniz. Neşeli ve yapıcı bir biçimde konuşun.

Okul yönetimine yapacağınız ziyaret okul hemşiresi, öğretmenler, okul müdürü ve çocuğunuzdan sorumlu olan servis şöförü ve tam gün çalışanlar gibi erişkinleri içermelidir. Hemşirelerden çok öğretmenler , çocuğunuzda kan şekeri düşüklüğü belirtilerini genelde ilk gözleyecek kişiler olacaktır. Egzersiz , kan şekeri düzeylerini değiştirebileceğinden beden eğitimi öğretmeni ve koçun diyabet hakkında eğitimli olduğundan emin olun. Ziyaret sırasında herkese aynı bilgileri verin.

• Diyabet hastalığının kısa basit açıklaması
  
• Düşük kan şekeri belirtilerinin bir listesi
  
• Düşük kan şekerini düzeltmek için atılacak adımlar
  
• Çocuğunuzun yaşına göre değişen diğer bilgiler (ara öğün ve ana öğün zamanları, besin seçiminde yol gösterme, özel uyarılar
  
• Okul personelinin çocuğunuzun diyabet hastası olduğunu bildiklerinden , ama onu diyabetik diye damgalamadıklarından emin olun. Anayasamıza göre hiç kimsenin eğitim hakkı engellenemez. Gereklilik olmadıkça diyabet hastası çocuklar yaşıtlarından ayrı tutulmamalıdır.

Çocuğunuzun diyabet hastalığının akranlarınca nasıl kabulleneceği konusunda endişeleriniz olabilir. Diğer çocukların diyabet konusunda edinecekleri fikrin çocuğunuzun tavırlarından kaynaklanacağını aklınızda bulundurun. Eğer çocuğunuz diyabet konusunda rahatça konuşabiliyorsa çoğu arkadaşı da rahat olacaktır. Bazı çocuklar diyabet hastası olduklarından dolayı sıkıntılıdırlar. Öğretmenler bu durumda kısıtlamaları arttırarak değil destekleyerek çocuğun sıkıntısını aşmasına yardımcı olmalıdırlar. Eğer bir öğretmen diyabetle başa çıkmada zorluk yaşadığını hissederse o ve diğer okul yöneticileri daha fazla yardım önerebilirler. Siz ve veli destek grubunuz diyabet hastası çocuklarla çalışmada deneyimli okul yetkililerinin isimlerini çıkarabilir. Eğer bir sorun oluşmakta ise ciddi hale gelmesini beklemeden erkenden yardım sağlayın.

Eğer siz, çocuğunuz ve okul yönetimi ev ödevlerinizi yaparsanız çocuğunuz gereksiz bir endişe ya da kısıtlama olmaksızın okulun bütün keyfini sürebilir.

Düşük kan şekerini nasıl açıklamalı?

Çocuğunuzla vakit geçiren her erişkin düşük kan şekeri veya hipoglisemi konusunda bir şeyler bilmelidir. Eğer çocuğunuza enjekte edilen insülin miktarı çocuğunuzun o gün yediği besine veya yaptığı egzersize göre çok fazla ise düşük kan şekeri çoğunlukla oluşur.

Çoğu zaman çocuklarda düşük kan şekeri düzeyi saptanması titreme, terleme, sinirlilik veya uyuklama gibi ılımlı belirtilere yol açar. Bu tür belirtileri olan çocuk karbonhidrat içeren meyve suyu, süt ya da kuru üzüm gibi bir atıştırmadan sonra kendine gelir.

Daha ciddi bir çok reaksiyonla baş edebilmek için önceden bir plan hazırlarsanız daha iyi olur. Sizi endişelendiren semptomları not edin. Listeyle beraber doktorunuza ya da hemşire eğitmeninize gidin düşünebildiğiniz bütün '' eğer '' ve 'ne yapmalı'' ile başlayan sorularınızı sorun. Çocuğunuzun diyetisyeni ile ara öğün seçenekleri üzerine konuşun.

Sağlık bakım ekibine şunları sormak isteyebilirsiniz.

• Eğer çocuğum düşük kan şekeri yüzünden nöbet geçirecek olursa ne yapmalı
  
• Neden çocuğum kan şekerinin düştüğünü anlamıyor
  
• Çocuğumun ağır egzersiz sırasında ya da sonrasında kan şekerinin düşmesini nasıl önleyebilirim
  
• Çocuğum uyurken onun kan şekerinin düşmesine nasıl engel olabilirim
  
• Reaksiyondan sonra ne yapmam gerekir
  

Kan şeker izleminde iyi kayıt tutmak diyabet bakımının nasıl gittiğini öğrenmek için en iyi yoldur. Bu kayıtları çocuğunuzun sağlık bakım ekibiyle tartışarak bu değerli bilgiyi çocuğunuzun sağlığı için çevirmeye çalışın. Eğer çocuğunuz ağır bir insülin reaksiyonu geçirdiyse çocuk doktorunuzun bunu bildiğine emin olun. Tedavi planını değiştirmeye gerek duyabilirsiniz.

Sevgi Bakımı

Bazen, diyabet bakımının gerektirdikleri siz yeniden normal bir aile yaşamının devamını korumaya çabalarken kontrolü sağlayabilmek sonsuz görünebilir. Adım adım ilerleyin. Ve sağlık ekibinizden, çocuğunuzun okulundan ve sizinle aynı endişeleri paylaşan diğer ana-babalardan destek alın.

Diyabet çocuğunuzun sağlığıyla ilgilidir. Ailenizin mutluluğunu yönetmesine izin vermeyin.

Amerikan Diyabet Birliği web sitesinden ( http://www.diabetes.org/) Yrd.Doç.Dr. Kadir Babaoğlu tarafından çevrilmiştir.